VĂN HÓA NGƯỜI VIỆT

Lễ cúng trỉa lúa của đồng bào dân tộc Brâu vừa được tái hiện sinh động tại Làng VH-DL các dân tộc Việt Nam, Hà Nội.
Lễ cúng trỉa lúa của người Brâu thường tổ chức vào khoảng tháng 5 âm lịch, khi bà con bắt đầu chuẩn bị xuống giống: tỉa lúa, trỉa bắp, trồng mì... Sự kiện này được tổ chức thể hiện ước mong cùng hy vọng rất mộc mạc của bà con dân làng là sẽ được một mùa thu hoạch nhiều lúa, nhiều mì, nhiều khoai, nhà nhà ấm no...

Tái hiện khâu chuẩn bị của lễ hội cúng trỉa lúa. (ảnh: Mỹ Ngọc)

Đây là một trong những nghi lễ long trọng và độc đáo, bởi nó tập trung, hội tụ được sự tham gia và quan tâm của toàn cộng đồng. Lễ cúng trỉa lúa có thể do cả làng hay một nhóm gia đình và cũng có thể chỉ do một gia đình tổ chức. Lễ vật thường bao gồm hai ché rượu cần, ba con gà, một con lợn, một con dê và đặc biệt nhất không thể thiếu là tất cả những hạt giống dùng để gieo trong năm mỗi thứ một nắm cùng các loại lá cây rừng, lá thuốc, cơm lam… Trong phần lễ, thầy cúng sẽ lấy tiết của các con vật trộn chung với hạt giống.

Ông A Tâm, cán bộ Trung tâm Văn hóa tỉnh Kon Tum  cho biết: “Người ta trộn tiết với những hạt thóc và tin tưởng là những hạt thóc này sẽ không bị những con vật như chuột, chim chóc trong rừng phá hoại. Họ tin rằng khi cúng như vậy thì những hạt thóc này sẽ có sức mạnh vượt qua những khó khăn, thách thức thời gian.”

“Cùng với đó, họ cầu cho mình có sức khỏe và mùa màng tốt tươi trong năm. Sau khi cúng xong, những hạt thóc này sẽ gói lại thành từng gói nhỏ và chia cho các thành viên để họ đem về nhà trộn chung với thóc lúa, hạt giống xong mới đem gieo trồng.” – Ông A Tâm cho biết.

Sau phần lễ, người dân sẽ quây quần để tổ chức ăn uống, giao lưu.

Sau khi kết thúc phần lễ, dân làng tổ chức ăn uống, giao lưu, vui chơi, nhảy múa, biểu diễn cồng chiêng… Khách khứa tới thăm càng đông thì bà con càng vui bởi lẽ họ coi những người khách chính là người do Giàng phái tới và điều này đem lại cho họ vụ mùa tốt tươi, bội thu như mong muốn.

Xuất phát từ tập quán sản xuất nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên nên người Brâu rất coi trọng việc cúng thần nông nghiệp để cầu mùa. Lễ cúng trỉa lúa không chỉ thể hiện khát vọng vươn lên làm chủ cuộc sống, làm chủ thiên nhiên mà còn tăng cường tình đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng người Brâu./.

Mỹ Ngọc - Đào Yến/VOV

Tên gọi khác:Brạo

Nhóm ngôn ngữ:Môn - Khmer

Dân số:200 người.

Cư trú:Tập trung ở làng Đăk Mế, xã Bờ Y, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum

Đặc điểm kinh tế
Dân tộc Brâu đã bao đời du canh du cư. Người Brâu chủ yếu đốt rừng làm rẫy để trồng các loại lúa, ngôi, sắn, với công cụ sản xuất thô sơ như: rìu, rựa và chiếc gậy chọc lỗ tra hạt, năng suất cây trồng thấp.

Hôn nhân gia đình
Thanh niên nam nữ Brâu được tự do lấy vợ, lấy chồng. Nhà trai tổ chức hỏi vợ phải nộp lễ vật cho nhà gái, nhưng đám cưới thì tiến hành tại nhà gái, và chàng rể phải ở lại nhà vợ khoảng 2 đến 3 năm rồi mới được làm lễ đưa vợ về ở hẳn nhà mình.

Tục lệ ma chay
Theo phong tục người Brâu, người chết được đưa ra khỏi nhà, cho vào quan tài độc mộc và quàn tại một căn nhà riêng do dân làng dựng lên. Mọi người đến chia buồn, gõ chiêng cồng, mấy ngày sau mới mai táng. Những ché, gùi, dao, rìu... bỏ lại trong nhà mồ là số của cải gia đình cho người chết.

Văn hóa
Người Brâu ưa thích chơi cồng chiêng và các nhạc cụ cổ truyền. Chiêng cồng có các loại khác nhau. Đặc biệt có bộ chiêng tha (chỉ gồm hai chiếc) nhưng có thể trị giá từ 30 đến 50 con trâu. Các thiếu nữ thường chơi Krông pút là nhạc cụ gồm 5-7 ống lồ ô dài ngắn không đều nhau đem ghép với nhau, tạo âm thanh bằng đôi bàn tay vỗ vào nhau ngoài miệng ống. Khi ru con hoặc trong đám cưới... người Brâu có những điệu dân ca thích hợp. Những trò thả diều, đi cà kheo, đánh phết cũng là sinh hoạt vui chơi của thanh thiếu niên.

Nhà cửa
Nhà của người Brâu có những đặc điểm rất dễ nhận, ít thấy ở nhà những dân tộc khác.
Trước hết là người Brâu rất chú trọng làm đến việc làm đẹp cho ngôi nhà. Điều này được thể hiện ở các kiểu "sừng đầu đốc". Chỉ trong một làng nhỏ mà chúng tôi đã thấy bốn kiểu khác nhau. Chạy dọc theo sống nóc người ta còn dựng một dải trang trí không chỉ đẹp mà còn rất độc đáo.
Bộ khung nhà với vì kèo đơn giản, vách che nghiêng theo thế "thượng khách hạ thu".
Cách bố trí trên mặt bằng sinh hoạt: vào nhà từ phía đầu hồi. Thang bắc lên một gian hồi để trống rồi mới vào nhà. Cách bố trí trên mặt sàn của gian hồi này cũng rất đặc biệt. Mặt sàn chia làm ba phần với các độ chênh khác nhau.
Trong nhà chia đôi theo chiều dọc, nửa về bên trái, một phần dành cho con gái, còn lại là nơi sinh hoạt của con trai về ban ngày vì đêm họ ra ngủ tại nhà rông. Còn nửa kia đặt bếp.

Trang phục
Tồn tại một loại hình trang phục đơn giản và có cá tính trong tạo hình và trang trí. Người Brâu có tục xăm mặt, xăm mình và cà răng. Phụ nữ đeo nhiều vòng trang sức ở tay chân và cổ.

+ Trang phục nam
Nam ở trần đóng khố. Đến tuổi 14, 15, 16 tuổi phải cưa bốn răng cửa hàm trên, và thường xăm mặt, xăm mình.

+ Trang phục nữ
Phụ nữ để tóc dài hoặc cắt ngắn. Xưa mình trần, mặc váy. Đó là loại váy hở, quấn quanh thân. Thân váy được xử lý mỹ thuật ở phần đầu váy và chân váy với lối đáp các miếng vải khác màu có các sọc đen ngang đơn giản chạy ngang thân váy. Mùa lạnh họ mang chiếc áo chui đầu, cộc tay, khoét cổ. Đây là loại áo ngắn thân thẳng, tổng thể áo có hình gần vuông. Thân áo phía mặt trước và sau được xử lý mỹ thuật cũng theo nguyên tắc như váy. Toa õn bộ thân trước màu sáng có đường viền đậm trên vãi và gấu áo; phía lưng áo được xử lý màu sáng có sọc ngang đơn giản nửa phía dưới áo. Người Rơ Măm không biết dệt, nhưng đây là bộ trang phục thấy ở họ với một phong cách tạo dáng (áo) khoét cổ (phía trước thấp hơn phía sau) đơn giản cũng như phong cách thẩm mỹ giản dị (áo và váy) ít gặp ở các dân tộc trong khu vực cũng như trong nhóm ngôn ngữ (đây cũng là lý do được chọn). Phụ nữ còn mang trên cổ một vài chuỗi hạt cườm ngũ sắc, hoặc vòng đồng, bạc cũng như vòng tay bằng các chất liệu trên.