VĂN HÓA NGƯỜI VIỆT

Làng Lâm Xuân (ngày trước thuộc đất Địa Lí, Minh Linh, nay thuộc xã Gio Mai, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị) là một làng cổ ở Quảng Trị, được “Ô Châu cận lục”, “Phủ biên tạp lục” đề cập đến là nổi tiếng với nghề dệt chiếu. Làng được hình thành từ khoảng năm 1558, khi Nguyễn Hoàng tránh nạn Trịnh Kiểm. Trong chiến tranh Việt Nam, Lâm Xuân từng là một chiến trường ác liệt.

Vị trí địa lý

Làng Lâm Xuân: Phía Bắc giáp thôn Nhĩ Hạ, xã Gio Thành, phía tây bắc giáp thôn Tân Minh, xã Gio Thành. Phía đông giáp thôn Hoàng Hà, xã Gio Việt, Phía nam giáp thôn Mai Xá, xã Gio Mai. Phía tây là vùng cát giáp xã Gio Quang.
Lịch sử
Trong chiến tranh Việt Nam, nơi đây từng là chiến trường của nhiều trận đánh ác liệt tại Quảng Trị  tiêu biểu là một trận đánh diễn ra vào ngày 29 tháng 3 năm 1968, Sư đoàn 320 (mang biệt hiệu "Sông Dinh") giao tranh với với 5 tiểu đoàn của đối phương, có máy bay, trọng pháo và xe tăng yểm trợ. Mặc dù quân số đông hơn nhiều lần nhưng do kỹ thuật tác chiến kém nên sư đoàn 320 bị truy sát, họ phải dùng đến một trung đội để thay chân,tử thủ nhằm kìm hãm bước tiến quân địch. (Sau đó đơn vị này đã được tặng danh hiệu "Đại đội gang thép")..

    Những địa danh như: Cồn Chùa, Lòi Đông... chứng kiến rất nhiều trận đánh ác liệt Quân lực Việt Nam Cộng hoà, bên kia là Quân đội Nhân dân Việt Nam.

    Sau hoà bình lập lại, nhiều gia đình đến đây tìm kiếm lính mất tích.

Kinh tế - Văn hóa

Nền kinh tế chủ yếu ở đây là độc canh cây lúa. Năm 1997, nhờ có thuỷ lợi từ hồ Trúc Kinh cây lúa nước đã phát triển mạnh, nâng cao đời sống của người dân, do vị trí không thuận lợi cho thương nghiệp nên buôn bán ít phát triển.

Làng Lâm Xuân nổi tiếng Việt Nam với nghề dệt chiếu cói. Người dân ở đây có truyền thống làm chiếu, với đặc thù là một làng nghề, đất chật người đông, từ xa xưa người dân Lâm Xuân đã tìm đến nghề dệt chiếu làm kế mưu sinh nhờ tận dụng những vùng nguyên liệu có sẵn quanh làng. Tuy nhiên hiện nay đã mai một dần do con sông Cánh Hòm đã bị ngăn mặn, khiến cho cây cói - một nguyên liệu quan trọng để làm chiếu không còn cộng với đó là sự xâm nhập ồ ạt của chiếu Trung Quốc, Thái Lan tràn vào thị trường với mẫu mã bắt mắt đã đẩy làng chiếu Lâm Xuân đến nguy cơ biến mất.

Chiếu Lâm Xuân có ưu điểm là nằm mát vào mùa hè, ấm vào mùa đông, không nóng như chiếu nhựa, nilon của Trung Quốc hay Thái Lan. Nguyên liệu chính là cây cói được khai thác từ các cánh đồng cói quanh làng. Nguyên liệu thứ hai là cây đay – dùng để tạo các đường sân của chiếu, được khai thác từ vùng rừng núi miền tây Gio Linh. Khuôn dệt cũng hết sức thô sơ và đơn giản. Chất liệu toàn bằng tre gỗ. Quy trình sản xuất thủ công, tận dụng được mọi thời gian, mọi lứa tuổi trong gia đình tham gia. Ngày trước cả làng có hơn 100 khung dệt, với trên 2/3 số hộ làm nghề, hằng ngày sản xuất ra hơn 300 chiếc chiếu các khổ cung cấp cho cả vùng.

Hiện tại trước cơn lốc thị trưòng và sự cạn kiệt về nguyên liệu nghề chiếu Lâm Xuân không còn phát triển như xưa, trong làng chỉ còn đôi ba hộ theo nghề và chủ yếu là sản xuất tự cung tự cấp chứ không trở thành sản phẩm hàng hóa. Tìm hướng đi thích hợp cho nghề để khôi phục phát triển, củng cố mở rộng sản xuất là một đòi hỏi thiết thực được đặt ra cho chính quyền và nhân dân địa phương trong nền kinh tế hàng hóa hôm nay.

Nghề chiếu của làng Lâm Xuân là một trong các làng nghề nổi tiếng Việt Nam.

Bên cạnh sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, từ lâu ở Bình Thuận đã hình thành nhiều làng nghề. Những làng nghề này tận dụng nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương tạo nên một số nghề truyền thống dân gian, đáp ứng nhu cầu muôn mặt của cuộc sống. Đến nay, có nghề đã thất truyền, có nghề còn tiếp nối. Tuy không đóng góp giá trị sản xuất lớn cho địa phương nhưng các làng nghề sản xuất như bánh tráng, mây tre lá đan lát thủ công mỹ nghệ, mộc dân dụng,..cũng đã có thị trường tiêu thụ ổn định, tạo công ăn việc làm và thu nhập ổn định cho người dân

Bình Thuận là vùng đất sản sinh nhiều ngành nghề thủ công dân gian. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Bình Thuận có khoảng 30 làng nghề hoạt động, trong đó đã có 21 làng được công nhận là làng nghề CN-TTCN hoạt động trong lĩnh vực chế biến hải sản, nước mắm, sản xuất gạch ngói, làng mía đường, bánh tráng,…Đối với lĩnh vực chế biến hải sản, nhờ có sự hoạt động của một số doanh nghiệp sản xuất chế biến, xuất khẩu hàng thủy hải sản với quy mô tương đối lớn nên đã góp phần thúc đẩy các làng nghề chế biến hải sản, nước mắm phát triển, trên 60% lượng thủy hải sản sản xuất chế biến đều được xuất khẩu trực tiếp sang các thị trường tiềm năng như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc,… giá trị xuất khẩu bình quân các năm của làng nghề này ước đạt khoảng 30 triệu USD. Hiện một số sản phẩm đan lát hàng thủ công mỹ nghệ đã được xuất khẩu ủy thác thông qua các DN tại TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai,.. Trên địa bàn tỉnh có đến 6.200 hộ tham gia sản xuất tại các làng nghề này và giải quyết công ăn việc làm cho khoảng 10.000 lao động chính thức và khoảng 12.000 lao động nông nhàn tại các địa phương.

Là xứ sở giàu lâm sản mây, tre, nứa, lá buông nên nghề thủ công mỹ nghệ đan lát khá phổ biến. Đôi tay khéo léo của người dân được thể hiện ở từng nan mây, thanh tre, dải lá, nút thắt, đường viền nhuần nhuyễn, tinh tế thể hiện qua từng sản phẩm.

Có thể nhận thấy nghề thủ công dân gian không bị thất truyền là dệt thổ cẩm và làm gốm.
Dệt thổ cẩm của người Chăm phần lớn tập trung ở 90% hộ xã Phan Hòa. Bông hái về phơi khô, cán lấy hột, dùng cung bắn cho bông bung ra, trải thành lớp mỏng, lấy thanh tre cuộn lại thành con bông rồi móc vào xa quay kéo sợi. Muốn sợi săn chắc không bị xù lông và đứt khi dệt thì đem ngâm nước cơm, đạp cơm, sau đó chải sợi, phơi khô, đánh ống. Muốn có sợi màu thì nhuộm lục từ cây chàm, đỏ từ lá trâm bầu, đen từ cây muông, vàng từ cây trừng. Thời công nghiệp có sẵn chỉ trắng, chỉ màu ngân tuyến, kim tuyến mua về dệt đỡ công hơn dệt từ bông xơ và chế biến màu từ lá cây rừng. Khi dệt, người thợ mắc sợi trên khung rồi ngồi trước khung đưa tay lòn con thoi qua lại và dùng dao dệt dập sợi, tạo nên tiếng kêu lách cách ngắt nhịp đều đều. Muốn tạo mô típ hoa văn, người thợ lành nghề có thể “bắt bông” cách điệu với những họa tiết mang đậm bản sắc văn hóa Chăm. Từ bốn hoa văn cổ truyền xanh két, vàng cúc, trắng đen đi trên nền đỏ, bà con tạo ra các sản phẩm túi xách, ví, khăn, dây thắt lưng thích hợp với thị hiếu khách hàng.

Nghề gốm với những sản phẩm gốm Chăm đa dạng về chủng loại gồm đồ đun nấu, đồ đựng, khuôn bánh, sản phẩm gốm Chăm mỏng, nhẹ, bền, giá rẻ phù hợp với túi tiền dân nghèo nên được tiêu thụ nhiều trong người Chăm, người Kinh, người Thượng trong tỉnh, và ra cả ngoài tỉnh.

Ngoài những làng nghề nổi tiếng này, còn có nghề chạm khắc gỗ là nghề thủ công mỹ nghệ xưa kia rất thịnh hành ở Bình Thuận, nghề làm nhạc cụ cũng là một nghề kinh nghiệm dân gian của đồng bào Chăm. Nhạc cụ Chăm, hình thức vốn đơn giản, mộc mạc nhưng lại phức tạp về vật lý âm thanh, do đó không mấy ai có thể làm được. Hiện nay ở Bình Thuận chỉ còn một vài nơi nghệ nhân còn tiếp lục hành nghề như các ông Cả Vỗ ở Phan Hiệp, Phan Thanh... (huyện Bắc Bình). Vùng đồng bào dân tộc miền núi Raglai, Cơ Ho, rải rác vài ba xóm buôn có một đôi hộ làm kèn bầu, đàn môi, sao trúc và một ít nhạc cụ đơn giản khác bằng tre nứa dùng trong các ngày lễ hội.

Làng nghề hiện chưa trở thành điểm tham quan và là điểm đến cho du khách nhưng những mang trong mình những nét văn hóa của dân tộc trong tương lai. Vì vậy, tỉnh sẽ tập trung hỗ trợ xây dựng những làng nghề như dệt thổ cẩm La Dạ -Hàm Thuận Bắc, tiếp tục củng cố, phát triển làng nghề dệt thổ cẩm Phan Thanh- Bắc Bình, xây dựng quy hoạch chi tiết làng nghề gạch ngói Gia An- Tánh Linh. Đồng thời cải thiện môi trường làng nghề chế biến nước mắm Phú Hài- Phan Thiết bằng việc quy hoạch khu xử lý nước thải cho làng nghề, thông qua các chương trình xúc tiến hỗ trợ đầu tư, chương trình khuyến công địa phương để hỗ trợ các làng nghề về đào tạo lao động, kiến thức quản lý, tăng cường khả năng kinh doanh, chuyển giao khoa học công nghệ, cũng như là tiến hành đăng ký thương hiệu, nhãn hiệu,…

Theo: cuocsongviet

Lịch sử văn hóa nghệ thuật của Bình Dương được biết đến nhiều là qua những bàn tay của các nghệ nhân về điêu khắc gỗ, chạm lọng, gốm sứ, nhưng những nghệ nhân đó thường quy tụ lại thành một phường hay làng nghề để cùng nhau thực hiện những nghề nghiệp và ước vọng của mình. Làng nghề được biết đến nhiều và tiêu biểu cho Bình Dương là làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp (nay thuộc TX.TDM, tỉnh Bình Dương). Vào nửa đầu thế kỷ 18, khi dân Việt di cư từ Trung, Bắc, ngược dòng sông Sài Gòn đến lập nghiệp ở tỉnh Thủ Dầu Một đã lập lên một ngôi làng nhỏ chuyên làm tranh cổ. Trải qua thời gian, qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử làng nghề vẫn còn tồn tại đến ngày nay.

Sau một thời gian khai khẩn đất hoang tạo lập nhà cửa, việc mưu sinh trên đất mới tạo ổn định, trong thời gian rảnh rỗi việc đồng áng, những người lưu dân đây đã thực hiện những bức sơn mài đầu tiên để tưởng nhớ quê cha đất tổ. Chính những bức sơn mài đầu tiên đó đã được những người giàu có trong vùng biết đến và họ đã đặt mua những bức tương tự để đem về trưng bày trong nhà, đồng thời họ đã tạo nên một nghề mới cho những lưu dân này trong lúc nông nhàn. Tiếng lành đồn xa, hàng đặt ngày càng nhiều, từng hộ chuyên vào ngành nghề này và lôi kéo theo nghe sơn mài. Với những vật liệu bằng gỗ mít thô sơ, được sơn nhiều lớp dầu sơn Phú Thọ, được đánh đi đánh lại tạo nên một lớp men đen bóng. Mỗi bức sơn mài là một tác phẩm nghệ thuật, được các nghệ nhân Tương Bình Hiệp thả hồn mình vào đó để tạo nên những kiệt tác có giá trị thẩm mỹ cao. Để có những tác phẩm nghệ thuật đó, là cả một quá trình lao động sáng tạo nghệ thuật từ đôi bàn tay của nghệ nhân khéo léo, tỉ mỉ đến từng chi tiết để tạo nên một tác phẩm sơn mài sản xuất theo kiểu cổ truyền, thường trải qua hai mươi lăm công đoạn. Đó chính là hai mươi lăm bước công đoạn khắt khe mà một tác phẩm nghệ thuật sơn mài cổ truyền đòi hỏi mất nhiều công sức và thời gian. Người thợ sơn mài đích thực đó chính là người thợ luôn tâm huyết với nghề.
Khi người Pháp chiếm Thủ Dầu Một, họ rất thích thú đến nghệ thuật sơn mài, người Pháp đã nhận thấy được giá trị của nghệ thuật này nên họ đã dùng phương pháp sáng tạo của phương Tây bổ sung cho nghệ thuật cổ truyền của dân tộc Việt Nam để tạo nên những bức sơn mài cao cấp hơn.
Trải qua nhiều thế hệ, sơn mài Tương Bình Hiệp vẫn giữ được nét đẹp truyền thống, đó là sự tinh xảo, nhẹ nhàng mang đậm phong cách Á Đông. Sơn mài Tương Bình Hiệp từ sản xuất tự phát đơn lẻ đã đi vào sản xuất theo yêu cầu công nghiệp. Ngày nay, các cơ sở sản xuất sơn mài có thể sản xuất khá đa dạng các sản phẩm. Từ những hộ gia đình sản xuất theo dạng truyền thống, nhiều mô hình sản xuất lớn đã được hình  thành. Sơn mài cổ điển vẫn được ưa chuộng. Bên  cạnh đó, hàng loạt sản phẩm với mẫu mã hiện Đại, phù hợp với nhu cầu của cơ chế thị trường được hình thành tạo nên tính đa dạng phong phú cho sản phẩm sơn mài. Theo thời gian, các sản phẩm đa dạng hơn về màu sắc, hình vẽ, chất liệu… để đáp ứng nhu cầu thị trường. Ngoài ra, những vật liệu mới được đưa vào sử dụng làm phong phú thêm mỹ nghệ sơn mài.

Nghề sơn mài truyền thống của Tương Bình Hiệp đã được gìn giữ và lưu truyền qua nhiều thế hệ. Làng sơn mài, không chỉ là niềm tự hào của Các thế hệ nơi đây mà còn là một nét văn hóa đẹp đáng trân trọng. Để giữ gìn và phát huy truyền thống Nghề sơn mài, những nghệ nhân tâm huyết với nghề đã chung tay xây dựng nét đẹp làng nghề. (Đình làng được trùng tu với sự đóng góp sức người, sức của từ các nghệ nhân và cơ sở sơn mài. Mỗi bàn thờ là một công trình nghệ thuật sơn mài kiệt tác từ những người thợ nơi đây). Sản phẩm sơn mài củaTương Bình Hiệp không chỉ là hàng hóa mỹ nghệ đơn thuần, mà có nhiều sản phẩm đã đạt đến đỉnh cao của giá  trị nghệ thuật. Sản phẩm sơn mài đã theo bước chân của những du khách đi khắp nơi trên mọi miền đất nước, đáp ứng nhu cầu xuất khẩu sang các nước phương Tây.
Bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật của làng nghề, các  thế hệ nối tiếp nhau làm vang danh làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp, các trường lớp đào tạo nghề sơn mài đã được mở ra để giữ gìn nét đẹp truyền thống.Trải qua bao thế hệ với những thăng trầm một làng nghề, sơn mài Tương Bình Hiệp vẫn mang đậm nét văn hóa truyền thống, đậm đà bản sắc dân tộc. Làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp luôn là niềm tự hào bao thế hệ, là nét đẹp văn hóa cần được bảo tồn và phát huy giá trị đích thực của một làng nghề cổ truyền.

Thăng Long – Hà Nội đã đi qua 1000 năm tuổi và vẫn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa còn trường tồn mãi cùng với dòng chảy của thời gian. Một trong những nét đẹp văn hóa còn được người dân Hà thành gìn giữ cho tới bây giờ đó chính là các làng cổ. Bên cạnh làng cổ Đường Lâm, làng cổ Nghi Tàm…, làng Triều Khúc cũng góp cho Hà Nội một địa chỉ văn hóa để du khách gần xa có dịp về đây tham quan. Phong cảnh, di tích, phong tục văn hóa và sinh hoạt của làng quê này vẫn mang dấu ấn từ thời khai làng lập đất.

Làng Triều Khúc thuộc xã Tân Triều, huyện Thanh Trì, cách trung tâm Hà Nội 8km theo đường Hà Nội đi Hòa Bình. Về với làng Triều Khúc, du khách sẽ ngỡ ngàng trước những phong cảnh nguyên sơ, mộc mạc của làng quê Việt Nam. Dường như cảnh vật nơi đây không hề bị biến đổi khi nằm ngay cạnh trung tâm kinh tế, chính trị náo nhiệt của cả nước. Những đình, đền, chùa, cây đa, giếng nước… đều giữ được những nét cổ kính từ đời này qua đời khác. Những con đường vào làng được lát gạch sạch sẽ, những mái ngói san sát nằm kề nhau tạo cho làng quê một vẻ bình dị và gần gũi. Dưới những mái ngói bạc màu thời gian ấy là những cuộc đời quanh năm gắn bó với làng quê.  

Làng dệt Hồi Quan

Từ Hà Nội, qua cầu Chương Dương qua Quốc Lộ 1 A, 1 B khoảng 20 km rẽ trái theo con đường đất khoảng chừng hơn 1km, chúng ta tới với làng dệt Hồi Quan, xã Tương Giang (Từ Sơn). Đất Hồi quan tự hào có dòng sông Tiêu Tương thơ mộng chảy qua một thời, tuy nhiên ngày nay dòng sông xưa đã thành ruộng, thành đường của xã Tương Giang, người dân vẫn nghe văng vẳng tiếng sáo Trương Chi trong hoài niệm gợi lại mối tình giữa chàng với nàng Mỵ Nương qua câu ai oán.

" Nợ tình chưa trả cho ai

Khối tình mang xuống tuyền đài chưa tan"

Ẩn sau luỹ tre làng là một báu vật truyền thống đến nay vẫn còn được gìn giữ và phát triển, đó chính là nghề dệt Hồi Quan.

Đến với Hồi Quan, bước tới cổng làng đã tạo cho du khách sự thoải mái của làng xã Việt Nam. Từ dây, con đường lớn lát gạch chỉ đã mòn đi theo thời gian, nét độc đáo của các làng cổ Bắc Bộ còn lại, đi sâu vào từng xóm ngõ chúng ta nghe rộn rã tiếng thoi đưa của các khung cửi vang vang từ những nếp nhà cổ kính, những mái ngói rêu phong làm ta lắng đọng tâm hồn.

Làng Dệt Hồi Quan hiện nay có khoảng 898 hộ (3.650 khẩu) thì có tới 90% làm nghề dệt, trong đó chiếm khoảng 10 % là các hộ sản xuất lớn.

Theo các cụ cao niên trong làng kể lại, nghề dệt có từ bao giờ và do ai truyền lại đến nay vẫn là một câu hỏi, chỉ biết rằng, từ lâu lắm rồi người làng Hồi Quan rất thạo nghề canh cửu. Trước cách mạng tháng 8, hầu như nhà nào cũng có một khung cửu, nhà nhiều có tới 5-6 khung và phải thuê thợ đến làm. Sản phẩm chính của làng nghề này là vải khổ hẹp (40cm), vải màn, đũi, khăn mặt...Với nghề dệt, làng xóm quanh năm nhộn nhịp, rộn tiếng thoi đưa, mọi người sống chan hoà vì nhau hơn. Từ sáng đến tối nhân lực được huy động tối đa cho sản xuất, mỗi người một việc, năng động, nhiệt tình, khéo léo và cần cù, vợ ngồi dệt vải hay ra chợ bán, chồng thì mắc, kẹo, đậu; người già, trẻ nhỏ thì quay ống, đến khi màn đêm buông xuống cả nhà mới ngưng tay chính, trả thế mà có câu ca:

" Hồi Quan là đất cửi canh

Đến xâm xẩm tối sắp sanh chơi bời"

Sự tảo tần sớm hôm của người Hồi Quan đã giữ được nghề truyền thống, tạo ra thu nhập đáng kể cho xã hội, kinh tế gía đình ngày càng nâng lên.

Đến với Hồi Quan, du khách đến với làng văn hoá mà từ đời vua Tự Đức (1872) đã ban biểu " Mỹ tục khả phong" (Làng có tục đẹp đáng biểu dương) đến với tiếng thoi đưa rộn rã, chứng kiến sự cần cù sớm hôm của người dân nơi đây nhằm tạo ra những sản phẩm có nhất lượng cao nhất phục vụ người tiêu dùng gần xa.

Làng dệt thổ cẩm Châu Giang thuộc xã Tân Châu, tỉnh An Giang. Làng đã nổi tiếng với nghề dệt thổ cẩm từ xưa.

Thổ cẩm Châu Giang không những mang nét đẹp truyền thống của thổ cẩm mà còn mang nét đặc sắc của văn hoá Chăm – với các đường nét lạ độc đáo với nhiều loại thổ cẩm đa dạng như: xàrông, khăn choàng, nón, áo khoác…

Thổ cẩm Châu Giang là sự kết hợp hài hoà giữa truyền thống và hiện đại, hấp dẫn người tiêu dùng trong và ngoài nước.